Türk belgesel yapımcısı Ruhi Çenet’in ABD’de yaşayan Hasidik Yahudilerin hayatını konu aldığı son videosu, yalnızca Türkiye’de değil ABD’de de gündem oldu. Çenet’in 48 saat boyunca topluluğun yaşamına ilişkin gözlemlerini aktardığı belgesel, kısa sürede milyonlarca izlenmeye ulaşırken, ABD’li yayıncı Asmongold’un videoyu canlı yayında izlemesi tartışmayı farklı bir boyuta taşıdı.
Çenet’in 26 Ağustos’ta yayımladığı “America’s Most Secretive Jewish Community: Hasidic Jews (48 Hours Inside)” başlıklı yaklaşık 40 dakikalık belgeselde, New York çevresinde yaşayan Hasidik topluluğun dini kuralları, aile yapısı, eğitim anlayışı, günlük yaşamı ve modern teknolojiyle ilişkisi ele alınıyor.
Asıl tartışma sosyal yardımlar üzerinden çıktı
Belgeselin ABD'deki yankısında en fazla dikkat çeken başlıklardan biri ise topluluğun kamu desteklerinden yararlanma düzeyi oldu.
Videoyu canlı yayında inceleyen Amerikalı yayıncı Asmongold, bazı Hasidik ailelerin kamu kaynaklarından yararlanmasına tepki gösterdi. Yayıncının yorumları, ABD'de vergi mükelleflerinin ödediği vergilerin sosyal yardım programları üzerinden nasıl dağıtıldığı konusunda yeni bir tartışma başlattı.
Sosyal medyada tartışılan rakamlardan biri de yaklaşık 75 bin dolar oldu. Ancak bu rakamın “ABD hükümetinin Yahudilere yıllık 75 bin dolar ödediği” şeklinde anlaşılması doğru değil. Söz konusu hesaplamalar, bir hanenin yararlanabileceği farklı kamu desteklerinin ve özellikle sağlık güvencesinin toplam ekonomik değerine ilişkin değerlendirmelerle bağlantılı.
Nitekim Hasidik topluluklar üzerine hazırlanan 2025 tarihli bir ekonomik raporda, Hasidik hanelerin Medicaid'den yararlanma oranının Hasidik olmayan hanelere kıyasla oldukça yüksek olduğu belirtiliyor. Rapora göre Hasidik hanelerin yaklaşık yüzde 70'i Medicaid'den yararlanırken bu oran Hasidik olmayan hanelerde yüzde 25'in altında kalıyor. Medicaid uygunluğu ise dini kimliğe göre değil, gelir, aile yapısı ve sağlık gibi çeşitli kriterlere göre belirleniyor.
“75 bin dolar” nereden geliyor?
Tartışmanın merkezindeki rakam bu nedenle dikkatli ele alınması gereken bir konu.
ABD'deki sosyal yardım sistemi tek bir “Yahudi yardımı” şeklinde işlemiyor. Medicaid gibi programlarda uygunluk, gelir ve belirli sosyal kriterler üzerinden değerlendiriliyor. ABD Medicaid'in resmi açıklamalarında da uygunluğun büyük ölçüde hane geliri ve programın belirlediği kriterler üzerinden hesaplandığı belirtiliyor.
Öte yandan Hasidik ailelerin ortalama çocuk sayısının yüksek olması, bazı hanelerin kişi sayısı üzerinden hesaplanan sosyal yardım ve sağlık programlarına daha fazla erişebilmesine yol açabiliyor. Hasidik topluluk üzerine hazırlanan ekonomik araştırmalarda da büyük aile yapısının Medicaid uygunluğunda etkili faktörlerden biri olduğu belirtiliyor.
ABD'de “vergi mükellefi” tartışması
Asmongold'un tepkisinin temelinde de bu sistem yatıyor. Yayıncı, çalışmayan veya dini eğitimle yoğun şekilde meşgul olan bazı kişilerin kamu desteklerinden yararlanması üzerinden Amerikan vergi sistemini eleştirdi. Tepkinin sosyal medyada yayılmasıyla birlikte tartışma, yalnızca Hasidik Yahudilerle sınırlı kalmayarak ABD'deki sosyal yardım sisteminin genel yapısına taşındı.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: ABD'deki sosyal yardımlar Yahudilere dinleri nedeniyle verilen özel ödemeler değil. Uygunluk, programın koşullarını karşılayan birey ve haneler üzerinden belirleniyor. Dolayısıyla sosyal medyada dolaşan “Yahudilere kişi başı yıllık 75 bin dolar veriliyor” şeklindeki ifadeler gerçeği olduğundan farklı yansıtabilir.
Ruhi Çenet’in belgeseli neden bu kadar konuşuldu?
Çenet’in belgeselinin dikkat çekmesinin temel nedeni ise Hasidik topluluğun modern New York'taki yaşam biçimiyle kurduğu farklı ilişki.
Topluluk üyelerinin önemli bölümünün dini kuralları günlük hayatın merkezine koyması, geleneksel kıyafetleri, aile yapıları, eğitim anlayışları ve teknoloji kullanımına yönelik sınırlamalar belgeselde ayrıntılı biçimde ele alınıyor.
Çenet'in topluluğun içine girerek günlük yaşamı doğrudan görüntülemesi, ABD'deki izleyicilerin de dikkatini çekti. Özellikle Asmongold'un videoyu canlı yayında incelemesiyle birlikte belgesel, YouTube izleyicilerinin ötesine taşınarak ABD'deki sosyal yardım ve vergi politikaları tartışmasının bir parçası haline geldi.
Sonuç olarak tartışmanın merkezinde yalnızca Hasidik Yahudilerin yaşam biçimi değil, ABD'de büyük ailelere uygulanan sosyal destek mekanizmalarının nasıl çalıştığı ve vergi mükelleflerinin bu sistemin maliyetini nasıl değerlendirdiği bulunuyor.
