Aradan geçen 10 yılda 15 Temmuz, yalnızca bir darbe girişimi olarak değil, Türkiye'nin siyasi, hukuki ve toplumsal yapısında derin izler bırakan tarihi bir dönüm noktası olarak hafızalara kazındı.
Darbe girişimi nasıl başladı?
15 Temmuz 2016 Cuma günü akşam saatlerinde İstanbul'da Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet Köprüleri askerler tarafından trafiğe kapatıldı. Aynı dakikalarda Ankara'da savaş uçaklarının alçak uçuş yapması ve Genelkurmay Başkanlığı çevresinden silah seslerinin yükselmesi, Türkiye'nin olağanüstü bir geceye girdiğini gösterdi.
Kısa süre içerisinde TRT binası, Genelkurmay Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Gölbaşı Özel Harekat Daire Başkanlığı, TBMM, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi çevresi ve birçok stratejik nokta darbecilerin hedefi haline geldi. TRT ekranlarından sözde "Yurtta Sulh Konseyi" adına darbe bildirisi okutuldu.
Darbe planı neden erken başladı?
Resmi soruşturma ve yargı süreçlerinde ortaya çıkan bilgilere göre darbe girişiminin aslında 16 Temmuz sabahı saat 03.00 civarında başlatılması planlanıyordu. Ancak gün içerisinde Milli İstihbarat Teşkilatı'na ulaşan ihbar ve Genelkurmay'da alınan tedbirler nedeniyle darbecilerin planlarını öne çekerek 15 Temmuz akşamı harekete geçtiği değerlendirildi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısı
Gece ilerleyen saatlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Marmaris'ten ayrıldıktan sonra CNN Türk canlı yayınına FaceTime bağlantısıyla katılarak vatandaşlara meydanlara çıkma çağrısında bulundu.
Başbakan Binali Yıldırım da darbe girişiminin kabul edilmeyeceğini belirterek güvenlik güçlerinin operasyonlara başladığını açıkladı.
Bu çağrıların ardından Türkiye'nin dört bir yanında milyonlarca vatandaş meydanlara indi. Polis teşkilatı, darbe girişimine katılmayan askerler ve vatandaşlar birlikte darbecilere karşı direniş gösterdi.
En kritik anlar
15 Temmuz gecesi ve 16 Temmuz sabahına kadar geçen süreçte Türkiye birçok kritik olaya tanıklık etti.
- TBMM tarihinde ilk kez savaş uçakları tarafından bombalandı.
- Ankara Emniyet Müdürlüğü ve Gölbaşı Özel Harekat Daire Başkanlığı saldırıya uğradı.
- Cumhurbaşkanlığı Külliyesi çevresinde çatışmalar yaşandı.
- İstanbul Atatürk Havalimanı kısa süreliğine darbecilerin kontrolüne geçti.
- TRT ve çeşitli medya kuruluşları hedef alındı.
- Boğaziçi Köprüsü'nde vatandaşlar ile darbeciler arasında çatışmalar meydana geldi.
- Sabah saatlerine doğru darbeci birliklerin önemli bölümü teslim oldu.
Can kayıpları
Resmi verilere göre darbe girişimi sırasında;
- 251 kişi şehit oldu.
- Yaklaşık 2 bin 200 kişi yaralandı.
Şehitlerin büyük bölümünü siviller, polisler ve darbe girişimine karşı görev yapan güvenlik personeli oluşturdu.
Sonrasında neler yaşandı?
15 Temmuz'un ardından Türkiye genelinde olağanüstü hal (OHAL) ilan edildi.
FETÖ yapılanmasına yönelik geniş kapsamlı soruşturmalar başlatıldı. Kamu kurumlarında görev yapan on binlerce kişi hakkında işlem yapıldı; çok sayıda asker, polis, hakim, savcı, akademisyen ve kamu görevlisi görevden uzaklaştırıldı veya ihraç edildi.
Darbe girişimiyle ilgili yüzlerce dava açıldı. Aralarında Genelkurmay Çatı Davası, Akıncı Üssü Davası ve çeşitli il davalarının da bulunduğu yargılamalarda çok sayıda sanık ağırlaştırılmış müebbet ve farklı hapis cezalarına çarptırıldı.
Siyasi sistem değişti
15 Temmuz sonrasında Türkiye'de yalnızca güvenlik politikaları değil, yönetim sistemi de değişti.
2017 yılında gerçekleştirilen anayasa referandumu ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi kabul edildi. Yeni sistem 2018 seçimlerinin ardından yürürlüğe girerek parlamenter sistem sona erdi.
Uzmanlara göre 15 Temmuz sonrasında yaşanan gelişmeler, Türkiye'nin yakın siyasi tarihindeki en önemli kırılma noktalarından biri olarak değerlendiriliyor.
15 Temmuz neden anılıyor?
TBMM'nin aldığı kararla 15 Temmuz, "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" ilan edildi ve resmi tatil olarak kabul edildi.
Her yıl Türkiye genelinde düzenlenen anma programlarında şehitler yad edilirken, demokrasi nöbetleri, yürüyüşler, sergiler ve çeşitli etkinliklerle o gece yaşananlar yeni nesillere aktarılmaya çalışılıyor.
10 yıl sonra hafızalardaki yeri
15 Temmuz'un üzerinden geçen 10 yılda o gece yaşananlar, Türkiye'nin yakın tarihindeki en önemli olaylardan biri olarak hafızalardaki yerini koruyor. Siyasi görüşlerden bağımsız olarak darbe girişimi, demokratik düzeni hedef alan kanlı bir kalkışma olarak tarihe geçti. O gece yaşananlar; demokrasi, milli irade, devlet kurumlarının işleyişi ve toplumsal dayanışma açısından uzun yıllar tartışılmaya ve değerlendirilmeye devam edecek tarihi bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.
