Tüketici temsilcileri, özellikle ambalajlı su sektöründe depozito uygulamasının gerekçe gösterilerek ürün fiyatlarının gereğinden fazla artırıldığını savunuyor.
Sistemin temel işleyişine göre tüketici, satın aldığı depozitolu ürün için ödediği 1 TL depozito bedelini, boş ambalajı iade ettiğinde geri alabiliyor. Ancak son günlerde bazı market raflarında görülen 3 ila 5 TL arasında değişen fiyat artışları, kamuoyunda tepkiye neden oldu.
Tüketiciler: Depozito değil, etiketler zamlandı
Son dönemde petrol fiyatlarındaki yükseliş gerekçe gösterilerek birçok ambalajlı su markasının fiyatlarını artırdığı, ancak küresel petrol fiyatlarının gerilemesine rağmen bu zamların geri alınmadığı belirtiliyor. Depozito Yönetim Sistemi'nin devreye girmesiyle birlikte bazı üreticilerin yeni maliyetleri gerekçe göstererek fiyatlarını yeniden yükselttiği iddiaları gündeme geldi.
Tüketiciler ise yalnızca geri alınabilir nitelikteki 1 TL depozito bedelinin ürün fiyatına yansıması gerekirken, bunun üzerinde yapılan zamların sistemle ilişkilendirilmesini eleştiriyor.
Tüketici Konfederasyonu'ndan "fırsatçılık" uyarısı
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, depozito uygulamasının çevre ve ekonomi açısından önemli bir proje olduğunu belirterek, sistemin zam gerekçesi olarak kullanılmasının doğru olmadığını ifade etti.
Ağaoğlu, ambalaj üreticilerinin daha önce de geri kazanım yükümlülükleri bulunduğunu, DOA sistemine geçiş sürecinin uzun zamandır devam ettiğini hatırlatarak, "Bu uygulama çevrenin korunması ve geri dönüşüm ekonomisinin güçlenmesi açısından büyük önem taşıyor. İşletmeler kısa vadeli kazanç yerine uzun vadeli toplumsal faydayı gözetmeli." değerlendirmesinde bulundu.
Depozito bedeli nasıl geri ödeniyor?
Depozito bedeli marketler veya üretici firmalar tarafından değil, Türkiye Çevre Ajansı'nın (TÜÇA) yönettiği merkezi sistem üzerinden karşılanıyor.
Sistem şu şekilde işliyor:
- Üretici firma, piyasaya sunduğu her depozitolu ambalaj için belirlenen depozito tutarını merkezi fona yatırıyor.
- Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ürün fiyatı içinde ödüyor.
- Boş ambalaj iade edildiğinde doğrulama işleminin ardından depozito bedeli dijital cüzdana aktarılıyor.
Bu nedenle tüketicinin ödediği 1 TL, kalıcı bir maliyet değil; iade edildiğinde geri alınabilen bir teminat niteliği taşıyor.
Etiketlerde daha fazla şeffaflık çağrısı
Uzmanlar, tüketicilerin fiyat artışlarını daha net görebilmesi için depozitolu ürünlerde etiketlerin standart hale getirilmesini öneriyor. Buna göre ürünlerde "Fiyata 1 TL depozito bedeli dahildir" ibaresinin zorunlu olarak yer alması halinde vatandaşlar, geri alabilecekleri depozito tutarı ile ürünün gerçek satış fiyatını kolayca ayırt edebilecek.
Tüketici temsilcileri, böyle bir düzenlemenin hem fiyat şeffaflığını artıracağını hem de depozito sisteminin yanlış anlaşılmasının önüne geçeceğini belirtiyor.
