Ancak tarihsel ve dilbilimsel kaynaklar incelendiğinde hikâyenin gerçeği ile sosyal medyada anlatılan versiyonun birbirinden ayrıldığı görülüyor.
İsveççede “skatt” kelimesi “vergi”, “verk” ise kurum veya teşkilat anlamına geliyor. Skatteverket bu nedenle doğrudan “Vergi İdaresi” anlamında kullanılıyor. İsveç Akademisi'nin sözlük kaynakları ise “skatt” kelimesinin kökenini eski İsveççe ve daha eski Germen dillerine dayandırıyor. Kelimenin “zekât”tan türediğini gösteren güvenilir bir dilbilimsel kaynak bulunmuyor.
Hikâyenin gerçek kahramanı İsveç Kralı XII. Karl
Bununla birlikte, sosyal medyada anlatılan hikâyenin Osmanlı bağlantısı tamamen temelsiz değil.
İsveç Kralı XII. Karl, 1709'da Rusya karşısında aldığı yenilginin ardından Osmanlı topraklarına sığındı. Kral ve beraberindeki İsveçliler yaklaşık beş yıl Osmanlı coğrafyasında kaldı.
Bu dönem, iki ülke arasındaki ilişkiler açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Karl XII'nin Osmanlı'dan İsveç'e dönüşünün ardından beraberinde Müslümanlar ve Yahudilerden oluşan bir grubun da İsveç'e geldiği İsveç kaynaklarında yer alıyor. Malmö Üniversitesi'nin araştırmasına göre İsveç'teki ilk daha kalıcı Müslüman topluluklardan bazıları bu dönemin ardından ortaya çıktı. Bu kişiler arasında Karl XII'ye borç veren alacaklılar da bulunuyordu.
İsveç'e İslami izler bırakıldı
Karl XII'nin Osmanlı'daki yılları İsveç ile Osmanlı dünyası arasındaki kültürel temasları da artırdı.
İsveç'te bugün kullanılan “kalabalik” kelimesinin Türkçe “kalabalık” ile bağlantısı, bu dönemin en çok bilinen dilsel izlerinden biri olarak gösteriliyor. Kahve ve kåldolmar gibi kültürel unsurlar da İsveç'te Karl XII'nin Osmanlı yıllarıyla ilişkilendiriliyor. Ancak tarihçiler bu ürünlerin doğrudan kral tarafından İsveç'e getirildiği iddiasının her zaman kesin belgelerle kanıtlanamadığına dikkat çekiyor.
Karl XII'nin Osmanlı'dan dönüşü sonrasında İsveç'te Müslümanların dini hayatlarını sürdürebilmeleri açısından da önemli gelişmeler yaşandı. İsveç devlet televizyonu SVT'nin aktardığına göre Karl XII, Osmanlı topraklarında geçirdiği yılların ardından İsveç'e dönen Müslüman ve Yahudi grupların dini faaliyetlerine izin veren bir mektup yayımladı.
Peki Skatteverket gerçekten zekâtla bağlantılı mı?
Mevcut tarih ve dilbilim kaynakları bu bağlantıyı doğrulamıyor.
İsveç'in vergi tarihçesine göre ülkedeki vergi sistemi çok daha eskiye dayanıyor. Vergiler, İsveç devletinin oluşumuyla birlikte krallığın ihtiyaçlarını ve savaş giderlerini karşılamak amacıyla alınmaya başladı.
Bugünkü merkezi vergi idaresinin kurumsal tarihi ise çok daha yeni. İsveç Parlamentosu kayıtlarına göre Riksskatteverket 1971'de kuruldu; bugünkü Skatteverket ise 2004 yılında oluşturuldu.
Dolayısıyla “Skatteverket adını Osmanlı'dan gelen zekât uygulamasından aldı” iddiasını destekleyen bir belge bulunmuyor.
Ancak “Zakat” İsveç mevzuatında gerçekten geçiyor
Hikâyenin kafa karıştırıcı bir başka boyutu ise İsveç'in Suudi Arabistan'la yaptığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması.
2016 tarihli İsveç-Suudi Arabistan vergi anlaşmasında Suudi Arabistan bakımından anlaşma kapsamındaki vergiler arasında açıkça “Zakat” da sayılıyor. İsveç bakımından ise ulusal gelir vergisi, temettü vergisi ve diğer İsveç vergileri sıralanıyor.
Bu düzenleme, İsveç'in kendi vatandaşlarından zekât topladığı anlamına gelmiyor. Söz konusu olan Suudi Arabistan'ın vergi sistemindeki Zakat uygulamasının iki ülke arasındaki vergi anlaşmasında tanınması.
Sosyal medyada anlatılan “Skatteverket = zekât dairesi” iddiasının tarihsel olarak kanıtlanmış bir gerçek olmadığı görülüyor. Ancak bu iddianın ortaya çıkmasına zemin hazırlayan gerçek bir tarihsel arka plan bulunuyor: İsveç Kralı XII. Karl'ın Osmanlı topraklarında yaklaşık beş yıl geçirmesi, dönüşünde Müslümanların da İsveç'e gitmesi ve Osmanlı-İsveç ilişkilerinin İsveç kültüründe çeşitli izler bırakması.
Sonuç olarak Osmanlı ile İsveç arasında 300 yılı aşkın bir geçmişe dayanan gerçek bir bağ var; ancak “Skatteverket” adının zekâttan geldiğini gösteren tarihsel bir belge henüz yok.
