Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun katılımıyla, TURKA Yönetim Kurulu Başkanı Halis Ezer’in ev sahipliğinde gerçekleştirilen açılışta; yapay zekâ destekli görüntüleme sistemleri, robotik teknolojiler, lazer ölçümler ve dijital takip altyapısı tanıtıldı.
Türkiye’de araç muayene hizmetlerinde yeni bir dönem başlıyor. 15 Ağustos 2027 itibarıyla devreye girmesi planlanan yeni sistemin ilk somut örneği ise İstanbul Arnavutköy Yeşilbayır Mahallesi’nde kapılarını açtı.
TURKA tarafından kurulan Yeni Nesil Araç Muayene Örnek Merkezi’nin tanıtım programını yerinde takip ettim. Merkeze adım attığınız ilk andan itibaren klasik bir araç muayene istasyonundan farklı bir yapı ile karşılaşıyorsunuz. Burada öne çıkan yalnızca yeni cihazlar değil; muayene sürecinin baştan sona teknolojiyle yeniden tasarlanması.
2 bin 500 metrekare kapalı alana kurulan merkezde 2 ağır vasıta ve 3 binek araç olmak üzere toplam 5 muayene kanalı bulunuyor. Merkez, aynı zamanda TURKA’nın 81 ilde oluşturacağı yeni araç muayene sisteminin adeta test ve geliştirme üssü olarak kullanılacak.
İlk dikkat çeken: Araç muayenesi artık sadece teknisyenin gözünden ibaret olmayacak
Tanıtım sırasında gerçek araçlar üzerinde gerçekleştirilen uygulamaları yakından inceleme fırsatı bulduk. Yapay zekâ destekli görüntüleme sistemleri, dijital ölçüm teknolojileri, araç altı ve karoseri taramaları, lastik kontrolleri, fren ve süspansiyon testleri ile robotik uygulamalar, yeni sistemin nasıl çalışacağı konusunda oldukça net bir fikir veriyor.
Burada benim açımdan en dikkat çekici nokta, teknolojinin teknisyenin yerini almak için değil, teknisyenin yaptığı değerlendirmeyi daha fazla veriyle desteklemek amacıyla kullanılması.
Yani yeni sistemde “insan mı, teknoloji mi?” tartışmasından ziyade insan ve teknolojinin birlikte çalıştığı bir model hedefleniyor.
Muayene sırasında elde edilen verilerin görüntüleriyle birlikte dijital rapora aktarılması ve merkezi sisteme anlık olarak gönderilmesi de bu dönüşümün önemli parçalarından biri. Böylece yapılan kontrollerin yalnızca sonuçları değil, görsel ve teknik verileri de kayıt altına alınabilecek.
“Aracın MR’ını çekeceğiz” sözü aslında yeni sistemin özeti
Tanıtım toplantısında Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun kullandığı “Aracın MR’ını, tomografisini çekeceğiz” ifadesi, merkezde gördüğümüz teknolojinin niteliğini oldukça iyi özetliyor.
Yüksek çözünürlüklü kameralar, lazer ölçüm teknolojileri, sensörler ve yapay zekâ destekli görüntü işleme sistemleri sayesinde aracın farklı noktalarının daha ayrıntılı biçimde incelenmesi hedefleniyor.
Özellikle aracın alt bölümünün taranması, karoser hasarlarının görüntülenmesi, araç boyutlarının ölçülmesi ve lastik kontrollerinin temassız teknolojilerle yapılabilmesi, bugünkü araç muayene anlayışından önemli bir farklılaşmaya işaret ediyor.
Lastik kontrolünde yapay zekâ devreye giriyor
Yerinde tanıtılan sistemlerden biri de lastik kontrol teknolojileriydi.
Yeni sistemde araç hareket halindeyken dahi bazı kontrollerin gerçekleştirilebilmesi planlanıyor. Lastiklerin yanak bilgilerinin otomatik okunması, araç-lastik uyumunun kontrol edilmesi ve diş derinliğinin temassız ölçülmesi hedefleniyor.
Daha da önemlisi, çatlak, kesik ve balon gibi kusurların yapay zekâ destekli görüntüleme sistemleri tarafından tespit edilmesi planlanıyor.
Bu teknolojinin yaygınlaşması halinde muayenede gözden kaçabilecek bazı ayrıntıların daha sistematik şekilde yakalanması mümkün olabilir.
Araç sahibi de sürecin dışında kalmayacak
Yeni sistemin bence en önemli taraflarından biri de yalnızca muayenenin teknik kısmına değil, araç sahibinin yaşadığı deneyime de odaklanılması.
Yeni dönemde araç sahiplerinin randevu aşamasından muayene sonucuna kadar süreci dijital olarak takip edebilmesi planlanıyor. Muayenenin hangi aşamada olduğu anlık olarak görülebilecek ve sonuçlara dijital ortamdan erişilebilecek.
Bu noktada vatandaş açısından asıl beklentinin teknoloji gösterisinden çok daha kısa bekleme süresi, daha anlaşılır bir süreç ve daha şeffaf bir muayene deneyimi olacağını düşünüyorum.
Çünkü araç sahibi açısından en önemli soru şu: “Muayene istasyonunda ne kadar bekleyeceğim ve aracımın durumu hakkında ne kadar bilgi sahibi olacağım?”
TURKA’nın yeni sisteminin başarısı da büyük ölçüde bu sorulara vereceği cevapla ölçülecek.
Kredi kartına komisyon yok
Yeni dönemde dikkat çeken bir diğer düzenleme ise ödeme tarafında.
Araç muayene ücretlerinin kredi kartıyla ödenmesi halinde herhangi bir komisyon veya hizmet bedeli alınmaması planlanıyor. Bu da araç sahipleri açısından doğrudan maliyet avantajı anlamına geliyor.
Asıl büyük proje 81 ilde başlayacak
İstanbul’daki merkez aslında daha büyük bir projenin küçük bir modeli.
TURKA’nın planına göre 15 Ağustos 2027’den itibaren Türkiye genelinde 249 sabit ve 103 mobil olmak üzere toplam 352 araç muayene merkezi ve yaklaşık 900 muayene hattı hizmet verecek. Sistem içerisinde binek ve ticari araçların yanı sıra motosiklet ve tarım araçlarına yönelik mobil muayene hizmetleri de bulunacak.
Dolayısıyla Arnavutköy’de gördüğümüz merkez, yalnızca yeni bir istasyon değil; Türkiye genelinde kurulacak sistemin nasıl işleyeceğinin test edildiği bir laboratuvar niteliğinde.
15 Ağustos 2027’ye kadar burada yeni teknolojilerin, yazılımların ve ekipmanların gerçek araçlar üzerinde test edilmesi; çalışanların uygulamalı eğitimlerden geçirilmesi ve operasyonel süreçlerin doğrulanması planlanıyor.
3 milyar dolarlık yatırım
TURKA Yönetim Kurulu Başkanı Halis Ezer, yeni dönem için yaklaşık 3 milyar dolarlık yatırım programı planlandığını açıkladı.
Bu rakam, projenin yalnızca araç muayene istasyonlarının yenilenmesinden ibaret olmadığını gösteriyor. Fiziki merkezlerden yazılım altyapısına, ekipmanlardan insan kaynağına kadar kapsamlı bir dönüşüm hedefleniyor.
Örnek merkezde Türkiye’nin mühendislik ve teknoloji ekosisteminden şirketlerin geliştirdiği çözümlerin de kullanılması dikkat çekiyor. Merkezde Altınay Robot Teknolojileri ve MEXT Teknoloji Merkezi’nin TURKA’ya özel çözümleri bulunuyor.
Araç muayene merkezleri sadece araç muayene merkezi olmayacak
Tanıtımda benim açımdan dikkat çeken bir başka başlık ise projenin araç muayenesinin ötesine taşınmak istenmesi oldu.
TURKA, 81 ilde oluşturulacak 249 sabit merkezin orman yangınlarıyla mücadelede destek noktası olarak kullanılabilmesi için de çalışma yürütüyor.
Bunun yanında merkezlerin doğal afet ve acil durumlarda, kamu kurumlarının koordinasyonunda farklı amaçlarla kullanılabilecek şekilde değerlendirilmesi planlanıyor. Hatta uygun merkezlerin gerektiğinde sahra hastanesi olarak kullanılabilmesi de gündemde.
Bu yaklaşım hayata geçirilebilirse, Türkiye genelinde yaygın bir araç muayene ağının aynı zamanda afet ve acil durum altyapısının bir parçasına dönüştürülmesi söz konusu olacak.
Asıl sınav 2027'de başlayacak
İstanbul’daki Örnek Merkez’i yerinde gördükten sonra şu değerlendirmeyi yapmak mümkün:
TURKA’nın ortaya koyduğu model, teknolojik açıdan oldukça iddialı. Yapay zekâ, robotik sistemler, lazer ölçümler, yüksek çözünürlüklü kameralar ve merkezi veri yönetimi, araç muayenesini bugünkünden çok daha dijital bir yapıya taşıyabilir.
Ancak sistemin gerçek başarısını teknoloji sayısı değil, vatandaşın bu teknolojiyi günlük hayatta nasıl deneyimleyeceği belirleyecek.
Daha kısa bekleme süreleri, daha objektif muayene sonuçları, daha şeffaf raporlama ve araç sahibinin süreci anlık takip edebilmesi sağlanırsa yeni sistem önemli bir dönüşüm yaratabilir.
Öte yandan Türkiye’nin 81 iline yayılacak bir sistemde aynı standardın korunması da en az teknolojinin kendisi kadar önemli.
Arnavutköy’deki merkez bu nedenle yalnızca bugünün değil, 2027’de başlayacak yeni dönemin provası niteliğinde.
Bugün burada gördüğümüz sistemler, önümüzdeki bir yıl boyunca gerçek araçlar üzerinde test edilecek. Eksikler giderilecek, yazılımlar geliştirilecek, çalışanlar eğitilecek ve süreçler yeniden şekillendirilecek.
Kısacası İstanbul’da kapılarını açan bu merkez, bana göre bir araç muayene istasyonundan çok daha fazlasını ifade ediyor: Türkiye’de araç muayenesinin dijital geleceğinin test edildiği bir teknoloji üssü.
Ve bu dönüşümün vatandaş açısından gerçekten ne anlama geldiğini hep birlikte 15 Ağustos 2027’den itibaren göreceğiz.
