Türkiye'nin teknoloji, bilim ve inovasyon alanındaki yatırımlarına ilişkin 2025 yılı verileri açıklandı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, Türkiye'nin toplam Ar-Ge harcaması 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon TL artış gösterdi. Böylece toplam harcama 980 milyar 428 milyon TL'ye ulaştı.
Ar-Ge faaliyetlerine ayrılan kaynakların gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içerisindeki payı da yükseliş kaydetti. 2024 yılında yüzde 1,46 olan oran, 2025 yılında yüzde 1,55 olarak hesaplandı. Söz konusu dönemde Türkiye'nin GSYH'si 63 trilyon 240 milyar 523 milyon TL oldu.
Ar-Ge harcamalarının yüzde 65'i şirketlerden geldi
Ar-Ge yatırımlarında en büyük payı mali ve mali olmayan şirketler üstlendi. Toplam harcamaların yüzde 65'i şirketler tarafından gerçekleştirilirken, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3 olarak kaydedildi. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 oldu.
Harcamaların niteliğine bakıldığında personel giderleri öne çıktı. Ar-Ge bütçesinin yüzde 58,8'i personel harcamalarına ayrıldı.
Finansman tarafında da şirketler ilk sıradaki yerini korudu. 2025 yılındaki Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılandı. Devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 oldu. Yurt dışı kaynakların katkısı yüzde 2,3 seviyesinde gerçekleşti.
Ar-Ge alanında 317 bin 982 kişi çalıştı
Türkiye'de Ar-Ge faaliyetlerinde görev alan personel sayısı da 2025 yılında önemli bir büyüklüğe ulaştı. Tam zaman eşdeğeri (TZE) üzerinden yapılan hesaplamaya göre, toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak istihdam edildi.
Personelin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev yaptı.
Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453 olarak açıklanırken, kadınların toplam Ar-Ge personeli içerisindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Yükseköğretimde kadın personelin oranı yüzde 48,1'e ulaşırken, bu oran şirketlerde yüzde 28,2 olarak gerçekleşti.
Eğitim düzeylerine göre dağılımda ise lisans mezunları yüzde 40,6 ile ilk sırada yer aldı. Ar-Ge personelinin yüzde 31'i doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesine sahip olurken, yüzde 19,4'ü yüksek lisans mezunlarından oluştu.
Ar-Ge yatırımlarında İstanbul ve Ankara öne çıktı
Bölgesel dağılım incelendiğinde, Ar-Ge harcamalarının belirli merkezlerde yoğunlaştığı görüldü. İstanbul, toplam harcamaların yüzde 31,8'ini gerçekleştirerek ilk sırada yer aldı. Ankara yüzde 30'luk payla ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesi ise yüzde 9,5 ile üçüncü sırada bulundu.
Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ve Ankara öne çıktı. Toplam personelin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.
Yüksek teknoloji şirketleri Ar-Ge yatırımlarında öne çıktı
İmalat sanayisindeki Ar-Ge harcamaları 2025 yılında 322 milyar 656 milyon TL olarak hesaplandı. Bu harcamaların yüzde 47,7'si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki şirketlerin payı yüzde 40,7 olurken, orta düşük teknoloji girişimlerinin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji girişimlerinin payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.
Araştırmacı istihdamında ise orta yüksek teknoloji faaliyetleri öne çıktı. Bu alanda faaliyet gösteren girişimlerde 32 bin 399 araştırmacı çalışırken, yüksek teknoloji girişimlerinde 23 bin 298 araştırmacı istihdam edildi.
Özel sektöre sağlanan Ar-Ge teşviklerinin payı yükseldi
Araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri de özel sektöre yönelik dolaylı Ar-Ge teşvikleri oldu. Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisinde dolaylı teşviklerin payı 2015 yılında yüzde 14,8 düzeyindeyken, 2025 yılında yüzde 26,5'e çıktı.
Aynı dönemde şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar TL'den 637,3 milyar TL'ye yükseldi. Böylece özel sektörün araştırma ve geliştirme faaliyetlerindeki ağırlığı, açıklanan verilerle bir kez daha ortaya konuldu.
