Rakamlar bu hedefin neresinde olduğumuzu gösteriyor. Son beş yıllık genel bilançoya baktığımızda Türkiye’nin TDT üyesi ve gözlemci ülkelerle toplam dış ticaret hacmi (ihracat ve ithalat) 100 milyar dolar; aynı dönemde Türkiye’nin toplam dış ticaret hacmi ise 2.985 milyar dolardır. TDT üyesi ve gözlemci ülkelerle yapılan ticaretin bu toplam içindeki payı %3,36’dır. Hedef, 2030’a kadar bu ticareti ikiye katlamak olmalıdır.
100 Milyar Dolar Eşiği Geçildi: Türkiye’nin son beş yılda tüm TDT coğrafyasıyla kurduğu toplam ekonomik bağ 100,13 milyar dolarlık devasa bir ekonomik boyuta ulaştı.
Net İhracatçı Konumundayız: Bölgeye 59 milyar dolarlık mal satarken bölgeden 41,13 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirdik.
Ekonomiye Pozitif Katkı: Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı bloğunun tamamıyla yaptığı ticarette toplam 17,87 milyar dolar net dış ticaret fazlası elde ederek cari açığın azaltılmasına doğrudan katkı sağladı.
Açıklanan son beş yıllık bilanço, Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) coğrafyasında sadece kültürel değil, net bir ekonomik lider ve üretim üssü hâline geldiğini ispatlıyor. Tablonun rasyonel, ticari ve stratejik analizi şu dört ana başlıkta özetlenebilir:
1. TÜRKİYE BÖLGENİN “FABRİKASI” KONUMUNDA
Tablodaki 59 milyar dolarlık ihracata karşı 41,13 milyar dolarlık ithalat dengesi, Türkiye’nin bu ülkeler için bir “tüketim pazarı” değil, gelişmiş bir endüstriyel tedarikçi olduğunu gösteriyor. Türkiye bu ülkelere ağırlıklı olarak katma değerli bitmiş ürünler (otomotiv, makine, savunma sanayii, tekstil ve kimya) satarken bölgeden ham madde alıyor.
2. İKİ FARKLI TİCARET MODELİ: ENERJİ BAĞIMLILIĞI VE PAZARA HÂKİMİYET
Tabloda Türkiye’nin açık verdiği ülkeler ile fazla verdiği ülkeler yapısal olarak birbirinden tamamen ayrışıyor:
Asimetrik Açık Verilenler (Kazakistan): Kazakistan ile olan 29,1 milyar dolarlık devasa hacim, Türkiye’nin bu ülkeden yoğun şekilde petrol, doğal gaz, çinko ve bakır gibi yer altı kaynakları ithal etmesinden kaynaklanıyor. Benzer şekilde sanayi partnerimiz Macaristan’a karşı da hafif bir açık söz konusu.
Net Ticaret Fazlası Verilenler (Azerbaycan, Kırgızistan, KKTC): Türkiye bu pazarlarda ezici bir ticari üstünlüğe sahip. Özellikle Azerbaycan’a yapılan 13,7 milyar dolarlık ihracat, “Tek Millet, İki Devlet” mottosunun ticaretteki tam karşılığıdır. KKTC ve Kırgızistan ise Türkiye’nin neredeyse tek taraflı olarak ihracat pazarı hâline gelmiş durumda.
3. CARİ AÇIĞA İLAÇ: 17,87 MİLYAR DOLARLIK CAN SUYU
Türkiye’nin küresel ticarette en büyük yapısal sorunu olan cari açık, TDT coğrafyasında tam tersine dönüyor. Sistemin geneline bakıldığında elde edilen 17,87 milyar dolarlık net dış ticaret fazlası, Türkiye’nin Batı pazarlarında veya enerji ithalatında verdiği açıkları kapatmasında çok kritik bir finansal tampon işlevi görüyor.
4. GELECEK PROJEKSİYONU: 100 MİLYAR DOLAR SADECE BİR BAŞLANGIÇ
Son beş yılda yakalanan 100 milyar dolarlık bu kümülatif hacim, TDT ülkelerinin kendi aralarındaki gümrük duvarlarını indirmesi (Dijital TIR Karnesi, Ortak Gümrük Konseyi) ve Orta Koridor’un tamamen işlevsel hâle gelmesiyle önümüzdeki beş yılda ikiye katlanma potansiyeline sahip. TDT, Türkiye için artık alternatif bir pazar değil, ana eksenlerden biri hâline gelmiştir.
İkiye katlamanın yolu daha fazla kamyon göndermek değil, daha fazla marka göndermektir. Bugün Türk ürünleri Bakü’den Taşkent’e kadar raflarda; ama çoğu fason, çoğu aracı markasıyla, çoğu fiyat rekabetiyle satılıyor. Fiyatla giren Çin’le yarışır, markayla giren pazarı kurar. Türk Dünyası, Türk markaları için Avrupa’dan daha hızlı büyüyen ve kültürel mesafesi sıfıra yakın tek pazardır.
Burada elimizde dünyada eşi olmayan bir araç var: TURQUALITY. Yirmi yılı aşkın birikimiyle bu program, markalaşmanın maliyetini devletle şirket arasında paylaştıran bir modeldir. Mağaza kirası, tanıtım, patent, danışmanlık, pazar araştırması gibi kalemlerde yüzde elliye varan destekler sunar. Ancak programın coğrafi ağırlığı hâlâ Batı pazarlarındadır. Oysa Türk Dünyası’nda bir mağaza açmanın, bir dağıtım ağı kurmanın maliyeti Avrupa’nın üçte biri; aynı destek bütçesi üç kat etki üretir.
ÜÇ SOMUT ADIM ÖNERİYORUM:
TURQUALITY’de Türk Dünyası önceliği. Üye ülkelerde yapılan marka yatırımlarına ek puan ve hızlandırılmış onay. Programın hedef pazar listesinde Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan açıkça yer almalı.
Ortak TURQUALITY. Programın modelini TDT çatısı altında üye ülkelerle paylaşmak. Kazak bir markanın Türkiye’de, Türk bir markanın Özbekistan’da aynı kurallarla desteklendiği bir çerçeve, “İşte Birlik”in en somut kurumu olur.
Türk Dünyası pazar yeri. Üye ülkelerin markalarını tek çatı altında buluşturan, TDT sekretaryasının desteklediği bir dijital ticaret platformu. Lojistik, gümrük ve ödeme engellerini tek seferde çözer.
Türk Yüzyılı siyasi bir sözden ibaret kalmayacaksa ekonomik bir kurguya ihtiyacı var. O kurgunun adı bellidir: Türk Dünyası’nın ortak markaları. Türkiye bunu yapacak tecrübeye, kuruma ve girişimciye sahiptir. Bu hedef, ancak programlarımızın ve bütçelerimizin merkezine koyduğumuzda gerçekleşir.
TÜRKİYE–TDT ÜYE VE GÖZLEMCİ ÜLKELERİ DIŞ TİCARET VERİLERİ
| Ülke ve Statüsü | Türkiye’nin İhracatı | Türkiye’nin İthalatı | Toplam Ticaret Hacmi | Ticaret Dengesi (Türkiye Açısından) |
|---|---|---|---|---|
| Azerbaycan (Asil Üye) | 13,7 milyar $ | 6,2 milyar $ | 19,9 milyar $ | +7,5 milyar $ (Fazla) |
| Kazakistan (Asil Üye) | 12,4 milyar $ | 16,7 milyar $ | 29,1 milyar $ | -4,3 milyar $ (Açık) |
| Macaristan (Gözlemci) | 7,1 milyar $ | 8,4 milyar $ | 15,5 milyar $ | -1,3 milyar $ (Açık) |
| Özbekistan (Asil Üye) | 9,9 milyar $ | 6,9 milyar $ | 16,8 milyar $ | +3,0 milyar $ (Fazla) |
| Türkmenistan (Gözlemci) | 5,2 milyar $ | 1,8 milyar $ | 7,0 milyar $ | +3,4 milyar $ (Fazla) |
| Kırgızistan (Asil Üye) | 5,6 milyar $ | 951,9 milyon $ | 6,5 milyar $ | +4,6 milyar $ (Fazla) |
| KKTC (Gözlemci) | 5,1 milyar $ | 180 milyon $ | 5,3 milyar $ | +4,9 milyar $ (Fazla) |
| TOPLAM BİLANÇO | 59,0 milyar $ | 41,13 milyar $ | 100,13 milyar $ | +17,87 milyar $ (Net Fazla) |
