Samsun’daki Çarşamba Ovası’nda tarımsal üretimin yapısı değişiyor. Geçmişte domates, biber, patlıcan, salatalık ve şeker pancarı üretimiyle öne çıkan ovada, sebze tarlalarının yerini giderek kavaklıklar ve fındık bahçeleri alıyor. Üreticiler, bir dönem bölgenin önemli geçim kaynakları arasında yer alan sebzeciliğin eski gücünü kaybettiğine dikkat çekiyor.
Yeşilırmak Nehri’nin beslediği 87 bin 981 hektarlık Çarşamba Ovası, Türkiye’nin önemli delta ovaları arasında bulunuyor. Ancak bölgede tarımsal üretimin dağılımı yıllar içinde değişirken, üreticiler eskiden yaygın olarak yetiştirilen birçok ürünün artık daha az ekildiğini belirtiyor.
“Çarşamba Ovası yok, Çarşamba ormanlığı var”
Çarşamba’da yaşayan 50 yaşındaki üretici Cevdet Özkan, ovadaki değişimi kendi deneyimleri üzerinden anlattı. Çocukluğundan itibaren ailesiyle birlikte sebzecilik yaptığını belirten Özkan, geçmişte şeker pancarı, buğday ve mısır üretiminin de bölge ekonomisinde önemli yer tuttuğunu söyledi.
Özkan, şeker fabrikasının kapanmasıyla birlikte üreticilerin alternatif ürünlere yöneldiğini ifade ederek, “Artık bakınca ova yok, artık ormana döndü. Çarşamba Ovası yok da Çarşamba ormanlığı var” dedi.
Geçmişte sebze üretiminden elde edilen gelirle traktör ve araç alabildiklerini anlatan Özkan, bugün ise birçok üreticinin kavak ve fındık yetiştiriciliğine yöneldiğini kaydetti.
Çarşamba, sebzesini başka bölgelerden alıyor
Ovadaki üretim değişiminin günlük yaşama da yansıdığını belirten Özkan, Çarşamba’da yetiştirilen sebzelerin azalması nedeniyle başka bölgelerden gelen ürünlerin tüketildiğini söyledi.
Özkan, “Eskiden insanlar Çarşamba’nın ovasını merak ederdi, domatesini, biberini, patlıcanını, salatalığını alırdı. Şu anda öyle bir şey yok. Biz şu anda Çarşamba’nın yerlisi olarak Tokat’tan gelen domatesi, Tokat’tan gelen fasulyeyi, Bafra’nın biberini yiyoruz” ifadelerini kullandı.
Yaklaşık 40 yıldır sebzecilikle uğraştığını belirten Özkan, üretimin azalmasıyla birlikte çiftçilerin farklı geçim yolları aramaya başladığını dile getirdi.
Fiyat belirsizliği üreticiyi fındığa yöneltiyor
Çarşamba Ziraat Odası Başkanı Muammer Aydemir’e göre sebze üretimindeki gerilemenin başlıca nedenleri arasında fiyat istikrarsızlığı ve yükselen üretim maliyetleri bulunuyor.
Üreticilerin bir yıl iyi gelir elde ettikleri üründen ertesi yıl zarar edebildiğini belirten Aydemir, fide maliyetlerinin de çiftçiler üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Bu koşullarda fındığın birçok üretici için daha cazip bir seçenek haline geldiğini ifade etti.
Bölgede geçmişte yaygın olan sera üretiminin de gelir kaybı nedeniyle gerilediğini aktaran Aydemir, bazı üreticilerin seralarını sökerek fındık yetiştiriciliğine geçtiğini kaydetti.
Çeltik ve sözleşmeli tarım önerisi
Çarşamba Ovası’nın özellikle kuzey kesimlerinde yoğun yağış, sel ve deniz seviyesindeki yükselmeye bağlı sorunların fındık bahçelerinde kök çürümelerine yol açtığını belirten Aydemir, bu alanlarda çeltik ve kavak yetiştiriciliğinin değerlendirilebileceğini söyledi.
Aydemir, çeltikte sözleşmeli tarım modelinin yaygınlaştırılmasının üretici açısından önemli bir avantaj sağlayabileceğine dikkat çekti. Ürünün satış fiyatının önceden belirlenmesinin çiftçilerin maliyetlerini daha sağlıklı hesaplamasına ve gelir belirsizliğini azaltmasına yardımcı olabileceğini ifade etti.
Çarşamba Ovası’nda yaşanan değişim, tarımsal üretimde yalnızca ürün tercihlerinin değil, çiftçilerin ekonomik koşullara göre şekillenen kararlarının da belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Üreticilerin sebzecilikten uzaklaşmasıyla birlikte, bölgenin geçmişteki üretim çeşitliliğinin korunması ve tarımsal gelirin sürdürülebilir hale getirilmesi yeniden gündeme geliyor.
