Diyabetin yalnızca tatlı ve şeker tüketimiyle ilişkili olduğu yönündeki yaygın inanış, hastalığın erken teşhis edilmesini geciktirebiliyor. Uzmanlar, "Tatlı yemiyorum, diyabet olmam" veya "Diyabet için çok gencim" düşüncesinin doğru olmadığına dikkat çekerek düzenli kan şekeri kontrolünün önemini vurguluyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında değerlendirmelerde bulunan İç Hastalıkları Bölümü'nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin yalnızca beslenme alışkanlıklarıyla açıklanamayacağını belirtti. Güney, özellikle genetik yatkınlık, fazla kilo ve hareketsiz yaşamın tip 2 diyabet riskini artıran önemli faktörler arasında bulunduğunu ifade etti.
Diyabetle yaşayanların sayısı 830 milyonu aştı
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde diyabetle yaşayan kişi sayısı 1990 yılında yaklaşık 200 milyon seviyesindeyken 2022 yılında 830 milyona ulaştı. Bu artış, diyabetin küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini ortaya koyuyor.
Hastalığın özellikle ilk dönemlerinde belirgin şikayetlere neden olmayabileceğini belirten Güney, kişi kendisini iyi hissetse bile yüksek kan şekerinin zaman içerisinde damarlar ve çeşitli organlar üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini söyledi.
Kontrol altına alınmayan diyabetin kalp ve damar hastalıkları, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğine dikkat çeken Güney, erken tanı ve düzenli takibin önemini vurguladı.
Tatlı yememek diyabet riskini ortadan kaldırmıyor
Toplumda sık karşılaşılan "Tatlı yemiyorum, diyabet olmam" düşüncesinin yanlış olduğunu belirten Güney, hastalığın ortaya çıkışında birden fazla faktörün etkili olduğunu kaydetti.
Güney, tip 2 diyabetin gelişiminde genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve genel beslenme alışkanlıklarının önemli rol oynadığını belirterek, diyabetin yalnızca kilolu kişilerde görülmediğini, zayıf bireylerde de ortaya çıkabileceğini ifade etti.
Tip 1 diyabetin ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucunda geliştiğini aktaran Güney, bu diyabet türünün fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili olmadığının altını çizdi.
İnsülin bağımlılık yapar düşüncesi doğru değil
Diyabet tedavisiyle ilgili toplumda yaygın olan yanlış inanışlardan birinin de insülinin bağımlılık yaptığı düşüncesi olduğunu belirten Güney, insülinin kan şekeri kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılan bir tedavi yöntemi olduğunu söyledi.
Tip 1 diyabetli bireylerin yaşam boyu insülin tedavisine ihtiyaç duyduğunu belirten Güney, tip 2 diyabette ise hastalığın seyrine ve kişinin ihtiyaçlarına göre insülin tedavisinin uygulanabildiğini ifade etti.
Güney ayrıca, bitkisel ürünler ve besin takviyelerinin hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmaması gerektiğini vurguladı.
Sürekli susama ve sık idrara çıkmaya dikkat!
Diyabetin en bilinen belirtileri arasında aşırı susama, sık idrara çıkma ve istemsiz kilo kaybı bulunuyor. Bunun yanı sıra sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar, tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları da hastalığın işaretleri arasında yer alabiliyor.
El ve ayaklarda uyuşmanın da diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkili olabileceğini belirten Güney, özellikle tip 2 diyabetin hiçbir belirti vermeden ilerleyebileceğine dikkat çekti.
Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı gibi belirtilerin önemsenmesi gerektiğini kaydeden Güney, bu şikayetlere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma eşlik etmesi halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini söyledi.
Diyabet için çok gencim düşüncesine kapılmayın
Diyabetin görülme sıklığındaki artışta obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanması gibi faktörlerin etkili olduğunu belirten Güney, bazı kişilerin hastalık açısından daha yüksek risk taşıdığını ifade etti.
Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar, bel çevresinde yağlanması olanlar ve gebelik döneminde diyabet geçirenlerin risk grubunda değerlendirildiğini belirten Güney; yüksek tansiyon, kan yağlarındaki bozukluklar ve polikistik over sendromunun da risk değerlendirmesinde dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabetin artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkabildiğini belirten Güney, tip 1 diyabetin ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabileceğini vurguladı.
Gizli şeker diyabete dönüşmeden önlem alınabilir
Diyabet riski taşıyan kişilerin herhangi bir şikayeti olmasa bile hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü yaptırması gerektiğini belirten Güney, HbA1c testinin de değerlendirmede önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.
Son birkaç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteren HbA1c testi sayesinde diyabet riski ve hastalığın takibi konusunda önemli bilgiler elde edilebiliyor.
Halk arasında gizli şeker olarak bilinen prediyabet durumunda kan şekeri normalden yüksek olsa da henüz diyabet sınırına ulaşmıyor. Güney, bu dönemde sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve fazla kiloların verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişmesinin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini belirtti.
Diyabet tedavisinin kişiye özel planlanması gerektiğini de vurgulayan Güney, kan şekeri kontrolünün yanı sıra tansiyon ve kolesterol takibi, düzenli göz muayenesi, böbrek testleri ve ayak kontrollerinin ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi. Kan şekeri düzelse bile ilaçların hekim önerisi olmadan bırakılmaması gerektiğini hatırlattı.
