Türkiye'de internet üzerinden yapılan alışverişlerin hızla artması, e-ticaret şirketlerinin müşteri davranışlarını daha yakından takip etmesine neden oluyor. Özellikle sık ürün iade eden, yüksek tutarlı siparişler verip bunların önemli bölümünü geri gönderen veya olağan dışı işlem hareketleri sergileyen müşteriler, platformların değerlendirme süreçlerine takılabiliyor.

Ticaret Bakanlığının yayımladığı Türkiye'de E-Ticaretin Görünümü Raporu 2025 verilerine göre, Türkiye'de e-ticaret hacmi bir önceki yıla kıyasla yüzde 52,2 artarak 4 trilyon 567 milyar liraya ulaştı. Toplam işlem sayısı ise 5 milyar 940 milyon olarak kayıtlara geçti. Perakende e-ticaret hacmi de 2 trilyon 457 milyar liraya yükseldi.

Pazarın büyümesiyle birlikte iade süreçlerinin yönetimi de şirketler açısından önemli bir maliyet kalemi haline geldi. Platformlar, kötüye kullanım ihtimaline karşı müşterilerin sipariş ve iade geçmişlerini inceleyerek farklı uygulamalara başvurabiliyor.

İADE ORANI YÜKSEK OLAN MÜŞTERİLERE YAPTIRIM

Bazı uluslararası e-ticaret şirketleri, müşterilerin alışveriş ve iade geçmişlerini belirli dönemler üzerinden değerlendiriyor. İade edilen ürünlerin toplam alışveriş tutarına oranı, sipariş sayısı ve iade gerekçeleri bu değerlendirmelerde dikkate alınan kriterler arasında bulunuyor.

Bu uygulamaların dikkat çeken örneklerinden biri İngiltere merkezli moda platformu ASOS. Şirketin resmi iade politikasına göre, belirli bir dönemde iade oranı yüksek olan müşterilerden bazı durumlarda iade başına ücret kesilebiliyor. Şüpheli veya olağan dışı faaliyet tespit edilmesi halinde ise hesapların askıya alınması ya da kapatılması mümkün olabiliyor.

ASOS, söz konusu uygulamanın ücretsiz iade hizmetinin sürdürülebilmesi amacıyla oluşturulan adil kullanım politikası kapsamında yürütüldüğünü belirtiyor. Şirket ayrıca bu uygulamaların tüketicilerin yasal haklarını ortadan kaldırmadığını ifade ediyor.

TÜRKİYE'DE İADE HAKKININ SINIRI NE?

Türkiye'de tüketicilerin internet üzerinden gerçekleştirdiği alışverişlerdeki cayma hakkı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında düzenleniyor.

Yönetmeliğin 9'uncu maddesine göre tüketici, mesafeli sözleşmelerde 14 gün içerisinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabiliyor.

Bu hak, ürünün teslim alınmasından itibaren başlıyor. Ancak mevzuatta belirtilen bazı ürün ve hizmetler cayma hakkının dışında tutuluyor. Kişiye özel hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen mallar ve hijyen nedeniyle iadesi uygun olmayan bazı ürünler bu istisnalar arasında yer alıyor.

Mevzuatta tüketicilerin bir yıl içerisinde kaç kez ürün iade edebileceğine ilişkin genel bir sayı sınırı bulunmuyor. Dolayısıyla yalnızca iade sayısının yüksek olması, tüketicinin yasal cayma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.

KÖTÜ YORUM BIRAKMAK HESAP KAPATMA NEDENİ OLABİLİR Mİ?

E-ticaret platformlarının müşteri değerlendirmeleri ve işlem geçmişlerini incelemesi, tüketicilerin hakları konusunda da soru işaretleri oluşturuyor.

Özellikle satın aldığı ürünle ilgili olumsuz değerlendirme yapan veya satıcı hakkında şikâyette bulunan müşterilerin hesaplarının kısıtlanması iddiaları, platformların uygulamalarının hangi sınırlar içerisinde kalması gerektiği tartışmasını gündeme getiriyor.

Ancak olumsuz yorum bırakmanın tek başına hesap kapatma gerekçesi oluşturduğuna ilişkin Türkiye genelinde doğrulanmış bir uygulama verisi bulunmuyor. Ürün hakkında gerçek deneyime dayanan eleştiri ile hakaret, yanıltıcı içerik veya kötüye kullanım niteliğindeki davranışların birbirinden ayrılması gerekiyor.

Küresel piyasalarda yoğun veri haftası! İşte 16-20 Kasım takvimi
Küresel piyasalarda yoğun veri haftası! İşte 16-20 Kasım takvimi
İçeriği Görüntüle

Öte yandan platformların sözleşmelerinde yer alan hükümler de tüketicilerin kanunla güvence altına alınan haklarını ortadan kaldıramıyor.

HAKKI KISITLANAN TÜKETİCİ NE YAPABİLİR?

Yasal cayma hakkını kullandığı halde iade talebi reddedilen veya hesabına yönelik kısıtlamayla karşılaşan tüketicilerin öncelikle platformdan gerekçeli bir açıklama istemesi önem taşıyor.

Sorunun çözülmemesi halinde tüketiciler, uyuşmazlığın niteliğine ve parasal sınırına göre Tüketici Hakem Heyetlerine veya Tüketici Mahkemelerine başvurabiliyor. Ayrıca Ticaret Bakanlığına şikâyette bulunulabiliyor.

Uzmanlar açısından tartışmanın temel noktası ise şirketlerin hileli ve kötüye kullanıma yönelik işlemleri önleme hakkı ile tüketicilerin mevzuattan kaynaklanan iade ve cayma haklarının dengelenmesi.