İhraç ettiğimiz sebze ve meyvenin 4 katından fazlası sağlıksız depolama ve taşımadan kaynaklı sebeplerle yurt içinde çöpe gidiyor.
2024 BM Gıda İsrafı Endeksi Raporu’na göre Türkiye, 8,7 milyon tonla dünya genelinde en fazla gıda israfının yapıldığı ülkeler arasında yer alıyor. Rapora göre dünya genelinde her yıl toplam 1,05 milyar ton gıda israf ediliyor. Konumuzun çok da dışına çıkmadan sadece çöpe attığımız ve atmak zorunda kaldığımız miktarları (oranları) dikkatinize sunmak ve bir nebze de olsa bu israfın azalmasına katkı vermek istedim.
DÜNYADA SOĞUK ZİNCİR LOJİSTİĞİ
Dünya genelinde gıda tüketiminin insan sağlığıyla olan ilişkisi ve ortaya çıkan küresel sorunlar, gıda güvenliğinin en üst düzeyde olacak şekilde gözetim ve denetimini zorunlu hale getirmiştir. Geçmiş yıllarda rekabetin olmadığı bir sektör olarak değerlendirilen soğuk zincir lojistiği, günümüzde son derece yoğun ve aktif rekabetin yaşandığı bir sektör haline gelmiştir.
Sektörde Hindistan, ABD, Çin, Japonya, İngiltere ve Brezilya en büyük paya sahip ülkeler arasında yer almaktadır.
Dünya genelinde soğuk zincir lojistik sektörü yaklaşık 150 milyar dolarlık bir pazara sahip olup, bu pazarda Çin yaklaşık 40 milyar dolarlık kapasitesi ile ilk sırada yer almaktadır.
Sektör her yıl dünya genelinde yüzde 8 ila yüzde 10 arasında bir büyüme gerçekleştirmektedir.
Sektör, dünya genelinde üretilen elektrik enerjisinin yüzde 15’lik bölümünü tüketmektedir.
Sektörde kullanılan soğutucu nitelikli araç ve gereçlerin üretimi için dünya genelinde harcanan rakam yaklaşık 50-55 milyar dolar düzeyindedir.
Soğuk zincir lojistik sektörüne son 10 yıllık süre zarfında teknolojik anlamda yapılan yatırımların değeri toplamda 225 milyar dolar düzeyine erişmiştir.
Dünya genelinde soğuk zincirin bir sektör olarak bu denli büyümesinde; gıda sağlığı konusunda insan sağlığı odaklı önlemlerin alınmaması ve gerekli hassasiyetin gösterilmemesinden kaynaklanan hastalıklar ve ölümler, üretim konusunda kısıtlı kapasitesi bulunan ülkelerin dışarıdan kendilerine dondurulmuş şekilde uzun süre kullanılabilir ürünlere ihtiyaç duymaları, ilaç üretimi konusunda kapasitesi kısıtlı ve dışa bağımlılığı söz konusu olan ülke sayısının dünyanın birçok bölgesinde artış göstermesi, mevsim dışı gıda ürünlerinin tüketim oranlarının artması gibi etkenleri sayabiliriz.
Türkiye’de Soğuk Zincir Lojistiği
Türkiye, soğuk zincir lojistiğinde etkin denetim ve sürdürülebilirlik kavramlarında yapısal sorunlar yaşıyor. Ulusal ve uluslararası mevzuatlar yürürlükte ve yeterli, sorun uygulamada! Bunun sonucunda da yıllık kayıp, toplam üretimin yüzde 30’una denk gelmekte olup, zayi olan sebze ve meyvenin yıllık maliyeti yaklaşık 20 milyar TL’dir.
Üretim noktasından tüketiciye ulaşıncaya kadar geçen süre zarfında sadece üreticilerin zararı yılda ortalama 10 milyar TL’nin üzerindedir.
Türkiye’de soğuk zincir faaliyetleri konusunda başarılı operasyonların gerçekleştirilememesinde etkisi bulunan hususlar:
Zayiatlar konusunda rakamsal veriler olmasına rağmen birçok alanda olduğu gibi çözüm konusunda karar vericilerden beklenen etkin adımlar atılmıyor!
Üretici firmalar üzerinde yeterli güçte yaptırım bulunmadığı için soğuk zincir içerisinde yer alan unsurların kontrollerinin de yeterli düzeyde olduğu söylenemez.
BM tarafından ilk olarak 1970 yılında temeli atılan, ilerleyen yıllarda devletlerin ve işletmelerin ihtiyaçlarına yönelik olarak gıda güvenliğinin sağlanması adına oluşturulan ATP “Bozulabilir Gıda Maddelerinin Uluslararası Taşımacılığı ve Taşımalarında Özel Ekipmanların Kullanımı Antlaşması”na Türkiye 2012 yılında taraf olmuştur.