TCMB uzmanları Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist Halil İbrahim Korkmaz tarafından hazırlanan “Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı analiz, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesinde yayımlandı.
Analizde, enflasyon beklentilerinin tüketim ve tasarruf kararları, portföy tercihleri ve fiyatlama davranışları üzerinden enflasyon dinamiklerinde önemli rol oynadığı vurgulandı. TCMB’nin fiyat istikrarı hedefi doğrultusunda ekonomik aktörlerin beklentilerini politika yapım sürecinde temel bir girdi olarak kullandığı belirtildi.
Hanehalkı beklentileri enflasyonun üzerinde seyrediyor
Aylık olarak yayımlanan Sektörel Enflasyon Beklentileri Anketi sonuçlarına değinilen analizde, son 10 yıllık verilerin hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentisinin, mevcut enflasyonun genel olarak belirgin biçimde üzerinde seyrettiğini ortaya koyduğu ifade edildi. Bu durumun, enflasyonun tek haneli olduğu dönemlerde dahi gözlendiği kaydedildi.
Reel sektör beklentilerinin enflasyonla daha yüksek korelasyon sergilediği, piyasa katılımcılarının ise dezenflasyon öngörüsüyle manşet enflasyonun altında beklenti oluşturduğu belirtildi. Manşet enflasyondaki oynaklıklara en düşük tepkiyi de piyasa katılımcılarının verdiği aktarıldı.
Tahmin hatası en yüksek kesim hanehalkı
Analizde, üç kesimin beklentilerinin 12 ay sonra gerçekleşen enflasyonu tahmin etme gücü karşılaştırıldığında, en düşük hata payının piyasa katılımcılarında, en yüksek hata payının ise hanehalkında olduğu tespit edildi. Hanehalkı beklentilerinin, düşük enflasyon dönemlerinde dahi ortalama 10 puan üzerinde kaldığı, yüksek ve oynak enflasyon dönemlerinde ise bu farkın daha da açıldığı ifade edildi.
Küresel eğilimle paralel görünüm
Hanehalkı ve profesyonel katılımcıların enflasyon beklentileri arasındaki ayrışmanın yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığına dikkat çekilen analizde, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde de hanehalkı beklentilerinin mevcut enflasyonun ve profesyonel tahminlerin oldukça üzerinde gerçekleştiği vurgulandı.
Bu ayrışmanın temel nedeninin hissedilen enflasyon olduğu belirtilirken, hissedilen enflasyon ile beklentilerin birçok ülkede birbirine oldukça yakın seyrettiği kaydedildi.
Gıda, enerji ve kira öne çıkıyor
Hanehalkı beklentilerini şekillendiren kalemler incelendiğinde, küresel ölçekte gıda ve enerji gibi düzenli harcama kalemlerinin öne çıktığı belirtildi. Türkiye özelinde ise bu kalemlere ek olarak kiranın da beklentiler üzerinde belirleyici rol oynadığı ifade edildi.
Uzun süredir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira enflasyonunun bu ayrışmayı desteklediği belirtilen analizde, sık tüketilen ürünler ve harcama sepetinde ağırlığı yüksek kalemlerdeki fiyat artışlarının hissedilen enflasyonu yukarı çektiği vurgulandı.
İletişim vurgusu
Hanehalkı beklentilerinin tahmin gücünün zayıf olmasının, merkez bankası iletişiminin önemini artırdığına dikkat çekilen analizde, Türkiye’de televizyon, radyo ve sosyal medyanın bilgi edinmede etkili mecralar olduğu ifade edildi.
Analizin sonuç bölümünde şu değerlendirmeye yer verildi:
“Para politikasındaki sıkı duruşun devamı ile düşecek enflasyon eşliğinde, hanehalkı beklentilerinin iyileşmeyi kademeli bir şekilde sürdürmesi bekleniyor. Bu süreçte ekonominin tüm kesimleriyle etkin iletişimin sürdürülmesi, beklentilerdeki iyileşmenin istikrarlı şekilde devamı açısından önem taşıyor.”