2025 yılında Türkiye’de istihdam sağlamayan, vergi vermeyen yabancı dijital küresel istilacılar, Türk reklam gelirlerinden 200 milyar TL’den fazla bir pay kapmış. Google, Meta, Netflix, YouTube, TikTok, X platformu, WhatsApp, Oki ve onlarca yabancı küresel dijital istilacı, Türk medyasının reklam gelirlerinin üzerine kabus gibi çökmüş!
86 milyon insanımız yabancı dijital istilacıların açık hedefi… Teknolojik dönüşümle birlikte insanlar dijital istila karşısında savunmasız. Birçok ülke, dijital uygulamalar üzerinden yabancı kültür istilasına karşı halkını koruma yolu olarak sansür politikalarını devreye alıyor. Zararlı içerik üreticileri, uygulamaları teknolojik duvara tosluyor. Ancak genel olarak küresel dijital istilacılara karşı tüm devletler ne yapacağını tam olarak koordine edebilmiş değil.
Türkiye ekonomisi son yıllarda pek çok alanda dışa bağımlılığı tartışıyor. Enerji, finans, teknoloji… Ancak genellikle gözden kaçan bir alan var: medya ekonomisi. Oysa bugün Türk medyasının karşı karşıya olduğu en temel sorunlardan biri, dijital reklam gelirlerinin hızla yabancı platformlara akmasıdır.
Devletin aldığı önlemler yetersiz. Küresel dijital emperyalist uygulamalar hem tüketicileri sömürüyor hem medyanın gelirlerini alıyor hem de ülkeye ekonomik açıdan zarar veriyor. İstihdam sağlamıyor, vergi vermiyor. Ülkedeki reklam gelirlerinin neredeyse yüzde 78’ini alıp götürüyor.
Yabancı dijital uygulamaların 2015 yılında Türk reklam sektöründen aldığı pay yüzde 20 civarındaydı. Bugün ise yüzde 78’e çıkmış. Türk medyasının reklam gelirleri yabancı dijital uygulamalara vergisiz aktarılmış.
Türkiye’de haber üreten, içerik hazırlayan, kamuoyunu şekillendiren yapı hâlâ büyük ölçüde yerli medya kuruluşlarıdır. Gazeteler, dergiler, televizyonlar ve dijital haber siteleri ciddi bir emek ve maliyetle içerik üretmektedir.
Reklam gelirlerinde yaşanan bu dengesizlik, yerli medya bütçelerinde ciddi bir daralmaya yol açmıştır. Azalan bütçeler; küçülen yayınlar, daralan istihdam ve nitelikli gazeteciliğin geri plana itilmesi anlamına gelmektedir.
Dijital ekonominin algoritma temelli yapısı, medya üzerinde ikinci bir baskı alanı daha oluşturmaktadır. Platformlar; derinlikli analizleri değil, hızlı tüketilen, anlık etkileşim üreten içerikleri ödüllendirmektedir.
Bu durum, Türk medyasını uzun vadeli ekonomik analizlerden uzaklaştırmakta, günü kurtaran başlıkların öne çıkmasına neden olmaktadır. Sonuçta hem okur kaybetmekte hem de ekonomi kamuoyu sığlaşmaktadır.
Bir diğer kritik konu ise editoryal bağımsızlığın ekonomik araçlarla aşındırılmasıdır. Görünürlük, erişim ve reklam uyumluluğu kriterleri, medya kuruluşlarının yayın tercihlerini dolaylı biçimde şekillendirmektedir. Reklam gelirlerinde adil paylaşım, yerli dijital platformların güçlendirilmesi ve medya sektörünün stratejik bir ekonomik alan olarak ele alınması gerekmektedir.
Bugün mesele yalnızca medya meselesi değildir. Reklam parası yurt dışına giderken, içerik üretimi içeride zayıflıyorsa; bu durum ekonomi, demokrasi ve toplumsal denge açısından birlikte düşünülmelidir.
Şubat sayımızda neler var?
Ekovitrin Şubat sayısında yine çok özel dosyalar, analizler ve uzman görüşlerine yer verdik. Sağlık sektöründe yatırımlarıyla dikkat çeken Medistate Sağlık Grubu’nun Çekmeköy Hastanesi’nin açılışını Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan yaptı. Prof. Dr. Eyüp Gümüş, yeni hastane yatırımlarıyla ilgili Yayın Kurulu üyemiz Bilal Koçak’ın sorularını cevapladı.
Sağlık sektöründe Turquality uygulamalarıyla ilgili Dr. Salim Çam’ın yazısı dikkat çekici. Geçtiğimiz eylül ayında gündeme getirdiğimiz “Sanal Kumar Ocakları Söndürüyor” araştırmamız, her kesimin dikkatini sanal kumar oyununa çekmişti. Devletimizin ilgili kurumları olayın üzerine kararlılıkla gitti ve gereğini yaptı.
Bu sayımızda yabancı dijital istilaya dikkat çekiyoruz. Türk ekonomisi, Türk medyası için çalışan, hizmet üreten gazetecilerin hakları bir takım algoritmalarla yabancı dijital istilacılara peşkeş çekilmemeli…
Sağlıkla kalın…