DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ONUR VİGA YAZDI: GLOBAL EKONOMİ VE STAGFLASYON YÜZLEŞMESİ

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, COVID-19 pandemisinin verdiği zararla birleşince, uzun süreli zayıf bir büyüme ve yüksek enflasyon dönemine girildi. Dolayısıyla küresel ekonomideki yavaşlama daha da arttı.

Ekovitrin Eylül 2022 28.09.2022, 17:18
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ONUR VİGA YAZDI: GLOBAL EKONOMİ VE STAGFLASYON YÜZLEŞMESİ

Küresel finans derslerinde genellikle enflasyon ve ekonomik durgunluk dönemlerini birbirinden uzak tutmaya çalışırız. Klasik ekonomik sistem içerisinde de hareketliliklerin rasyonellik çerçevesinde olduğunu iddia etmesi bu iki evrenin pek birbirini sevmediğine işarettir. Ancak ekonominin değişim süreci ve mevsimsel geçişlerde olduğu gibi bir anda farklı iklim belirtilerinin meydana gelmesi kitaplarda anlatılanların dışında durumların meydana gelmesini sağlamaktadır. Son üç yılda özellikle COVID ile başlayan ekonomik durağanlığın durdurulamayan global enflasyon artışıyla beraber yol izlemesi tüm ekonomistlerin dikkatini çekmektedir. Peki bu stagflasyon süreci daha ne kadar devam edecek? Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, COVID-19 pandemisinin verdiği zararı birleştirerek, uzun süreli zayıf bir büyüme ve yüksek enflasyon dönemine dönüşebilecek küresel ekonomideki yavaşlamayı büyütmüştür. Dünya Bankası’nın en son “Küresel Ekonomik Beklentiler” raporunda; hem orta hem de düşük gelirli ekonomiler için potansiyel olarak zararlı sonuçları olan stagflasyon riskini artırıyor olmasına dikkat çekmiştir. Küresel büyümenin 2021’de yüzde 5,7’den 2022’de yüzde 2,9’a düşmesi beklenmişken, Ocak ayında beklenen yüzde 4,1’den önemli ölçüde düşük çıkmıştır. Ukrayna’daki savaşın kısa vadede faaliyeti, yatırımı ve ticareti aksatması, bastırılmış talep azalması ve maliye ve para politikası düzenlemelerinin geri çekilmesi nedeniyle, 2023-24’te bu hızlı yükselmelerin meydana gelmesi beklenmektedir.

DURGUNLUKTAN KAÇINMAK ZOR

Ukrayna’daki savaş, Çin’deki karantinalar, tedarik zinciri kesintileri ve stagflasyon riski büyümeyi zorluyor. Dünya Bankası Başkanı David Malpass, “Birçok ülke için durgunluktan kaçınmak zor olacak” şeklinde açıklamıştır. “Piyasalar ileriye bakıyor, bu nedenle üretimi teşvik etmek ve ticaret kısıtlamalarından kaçınmak acil. Sermayenin yanlış tahsisi ve eşitsizliğine karşı koymak için mali, parasal, iklim ve borç politikasında değişikliklere ihtiyaç var” diye eklemiştir. Haziran Küresel Ekonomik Beklentiler raporu, mevcut küresel ekonomik koşulların 1970’lerin stagflasyonuyla nasıl karşılaştırıldığına dair ilk sistematik değerlendirmeyi sunmaktadır. Özellikle stagflasyonun yükselen piyasaları ve gelişmekte olan ekonomileri nasıl etkileyebileceğine vurgu yapıyor. 1970’lerin stagflasyonundan kurtulma, yükselen piyasalarda ve gelişmekte olan ekonomilerde bir dizi finansal krizin tetiklenmesinde önemli bir rol oynayan büyük gelişmiş ekonomilerde faiz oranlarında keskin artışların beraberinde gelmesine neden olmaktadır. Dünya Bankası Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse, “Gelişmekte olan ekonomiler, mali sürdürülebilirliği sağlama ihtiyacı ile günümüzün çakışan krizlerinin en yoksul vatandaşları üzerindeki etkilerini azaltma ihtiyacı arasında denge kurmak zorunda kalacaklar” demiştir. “Para politikası kararlarını net bir şekilde iletmek, güvenilir para politikası çerçevelerinden yararlanmak ve merkez bankası bağımsızlığını korumak, enflasyon beklentilerini etkin bir şekilde sabitleyebilir ve enflasyon ve aktivite üzerinde istenen etkileri elde etmek için gereken politika sıkılaştırma miktarını azaltabilir” şeklinde açıklamıştır. Mevcut dönemeç, üç temel açıdan 1970’lere benziyor: Önde gelen gelişmiş ekonomilerde uzun süreli ve oldukça uyumlu bir para politikası döneminin ardından gelen enflasyonu körükleyen sürekli arz yönlü rahatsızlıklar, zayıf büyüme beklentileri ve gelişmekte olan piyasaların ve gelişmekte olan ekonomilerin karşı karşıya olduğu kırılganlıklar, enflasyonu dizginlemek için gerekli olacak para politikası sıkılaştırması. Bununla birlikte, devam eden dönem aynı zamanda 1970’lerden birçok boyutta farklıdır. Dolar güçlüdür, 1970’lerdeki şiddetli zayıflığıyla keskin bir tezat oluşturur; emtia fiyatlarındaki yüzde artışlar daha küçüktür ve büyük finans kurumlarının bilançoları genellikle güçlüdür. Daha da önemlisi, 1970’lerin aksine, gelişmiş ekonomilerdeki ve birçok gelişmekte olan ekonomideki merkez bankaları artık fiyat istikrarı için açık yetkilere sahipler ve son otuz yılda enflasyon hedeflerine ulaşma konusunda güvenilir bir geçmişe sahipler.

Küresel enflasyonun gelecek yıl ılımlı olması bekleniyor, ancak birçok ekonomide muhtemelen enflasyon hedeflerinin üzerinde kalmaya devam edecek. Rapor, enflasyonun yüksek kalması durumunda, önceki stagflasyon olayının çözümünün tekrarlanmasının, bazı yükselen piyasalarda ve gelişmekte olan ekonomilerde finansal krizlerle birlikte keskin bir küresel gerilemeye dönüşebileceğini belirtiyor. YÜKSEK ENERJİ FİYATLARI Rapor ayrıca savaşın enerji piyasaları üzerindeki etkilerinin küresel büyüme görünümünü nasıl gölgelediğine dair yeni bilgiler de sunuyor. Ukrayna’daki savaş, enerjiyle ilgili çok çeşitli emtia fiyatlarında artışa yol açması diğer ele alınan konulardan birisidir. Daha yüksek enerji fiyatları, reel gelirleri düşürecek, üretim maliyetlerini yükseltecek, finansal koşulları sıkılaştıracak ve özellikle enerji ithal eden ülkelerde makroekonomik politikaları kısıtlayacaktır. Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler arasında büyümenin 2021’de yüzde 6,6’dan 2022’de yüzde 3,4’e düşmesi beklenmektedir. 2011-2019’daki yıllık ortalama yüzde 4,8’in oldukça altında. Savaşın olumsuz etkileri, bazı emtia ihracatçılarının yüksek enerji fiyatlarından kaynaklanan yakın vadeli artışlarını fazlasıyla telafi edecek. 2022 büyümesine ilişkin tahminler, çoğu emtia ithalatçısı ülke ve düşük gelirli ülkelerin beşte dördü de dahil olmak üzere, EMDE’lerin yaklaşık yüzde 70’inde aşağı yönlü revize edilmesine neden olmuştur. Rapor, Ukrayna’daki savaşın küresel ekonomi için en kötü sonuçlarını önlemek için kararlı küresel ve ulusal politika eylemi ihtiyacının altını çizmektedir. Bu, savaştan etkilenenlere verilen zararı sınırlamak, artan petrol ve gıda fiyatlarından kaynaklanan darbeyi hafifletmek, borçların hafifletilmesini hızlandırmak ve düşük gelirli ülkelerde aşıları yaygınlaştırmak için küresel çabaları içerecektir. Aynı zamanda, küresel emtia piyasalarının iyi işlemesini sağlarken, ulusal düzeyde güçlü arz tepkilerini de içerecektir. Ayrıca politika yapıcılar, emtia fiyatlarındaki son artışı daha da kötüleştirebilecek fiyat kontrolleri, sübvansiyonlar ve ihracat yasakları gibi bozucu politikalardan kaçınmalıdır. Daha yüksek enflasyon, daha zayıf büyüme, daha sıkı mali koşullar ve sınırlı maliye politikası alanının zorlu zeminine karşı, hükümetlerin savunmasız nüfuslar için hedeflenen yardıma yönelik harcamaları yeniden önceliklendirmesi gerekecek

Yorumlar (0)