CHP neden iktidara gelemiyor? CHP iktidar yolunun önünü bizzat kendisi mi tıkıyor? Bu şaşırtıcı durumun nedenleri siyaset bilimi ışığında nasıl analiz edilebilir?
Ana Muhalefet Partisi CHP kolay kolay iktidara gelemeyecekmiş gibi gözüküyor.
Siyaset bilimciler; “Sağ partiler icraat, sol partiler eleştiri yaparlar…” derler. Genelde sol partilerin iktidara gelmesi ve iktidarda kalış süreleri sağ partilere oranla daha zor oluyor. Ama iktidara gelip kalabilen sol partiler de var. CHP gerçekten bu açıdan, sol partiler içinde de bir istisna oluşturuyor.
Ana Muhalefet Partisi CHP gerçek anlamda bir “iktidar fakiri…” Neden?
CHP ne tür bir sol parti? Sol partilerle bir karşılaştırma. Dünyada sol partiler kendi aralarında da çok farklılaşmış. Kendi içlerindeki farklılaşma iktidara geliş imkanlarını sağlıyor veya engelliyor.
Avrupa Birliği’ne bakalım. Avrupa Parlamentosu’nda 785 milletvekili var. “Sosyalist-demokrat grup” Hıristiyan Demokratlar’dan sonra 184 milletvekili ile ikinci büyük grubu oluşturuyor. Yeşiller grubununda da 55 milletvekili var.
Avrupa Birliği’nin 27 üyesi var. En kalabalık ülkelerde, Almanya, Fransa ve italya’da sağ partiler iktidarda. ingiltere’de ise işçi Partisi iktidarda. Ama kısa süre sonra yapılacak seçimlerde favori gözükmüyor.
Avrupa’da büyük ülkelerde genelde sağ partiler iktidarda. Sol partilerin iktidara geldiği ülkelere baktığımız zaman bu ülkelerin sol partilerinin de farklı bir tür oluşturdukları gözleniyor. Sol partinin türü iktidara gelişini kolaylaştırıyor, zorlaştırıyor ve bazı durumlarda neredeyse imkansızlaştırıyor.
Avrupa’da ki sol partiler dört farklı grubu oluşturuyor. Fransa, italya, Portekiz, ispanya, Yunanistan gibi Akdeniz’e sahili olan Avrupa Birliği ülkelerinde sol partiler ideolojik türde. Genelde sosyalist ve komünist partiler olarak ikiye ayrılıyorlar. Bu ülkelerin geçmişlerinde hemen neredeyse hepsinde kanlı bir sol-sağ kökenli iç savaş yaşanmış.
ingiltere işçi Partisi çok kendine özgü bir parti. ideolojik yanı yok. Adı gibi bir işçi partisi. Dünya görüşü ekonomik ve profesyonelce.
Almanya ve Kuzey Avrupa ülkelerinde ise farklı türde bir sol parti var. Bunlar sendika bağlantılı demokrasiye kökten bağlı “sosyal-demokrat” partiler.
Bunların hangileri iktidar olabiliyor ve iktidarda uzun süre kalabiliyor? Sol partiler merkeze yaklaştıkça, ideolojiden uzaklaştıkça, dünyaya ekonomik pencereden baktıkça, ekonomik icraatı öncelikleri arasına aldıkça, işveren kesimle, patronlarla yakınlaştıkça iktidara daha kolay geliyor ve iktidarda daha uzun süre kalıyorlar. Bu ingiltere işçi Partisi içinde geçerli ve Merkel öncesi Alman Sosyal Demokrat Partisi için de geçerli. Bir süre önce Fransa’da uzun süreli bir sol iktidar dönemi yaşanmıştı ama bunun nedeni Cumhurbaşkanı Francois Mitterand’ın 14 yıllık cumhurbaşkanlığı süresince Fransa’yı liberal ekonomi prensiplerine göre yönetmesiydi. Francois Mitterand geçmişinde de zaten sağ iktidarlarda içişleri bakanı olarak görev yapmıştı.
Özet olarak Avrupa’da sol partiler ekonomik icraata öncelik verince daha kolay iktidara geliyorlar. Ekonomik icraatı başarınca da daha uzun süre iktidarda kalıyorlar.
Bize gelince; CHP uzaktan yakından Avrupa’daki sol partilere benzemiyor. Ne yöneticilerin kökeni ne ideolojisi bakımından ne de uygulamaları açısından Avrupa’da bir benzeri yok.
CHP, 1875-1940 Fransız Üçüncü Cumhuriyetteki Radikal Partinin neredeyse tıpatıp bir benzeri
Bilindiği gibi Fransa’da cumhuriyetler resmi bir numara taşır ve anayasaları üzerinde bu numara vardır. Fransa şimdi özel bir başkanlık sistemiyle 1958’den bu yana “Beşinci Cumhuriyet” rejimini yaşamaktadır.
1875-1940 yıllarında Fransa “Üçüncü Cumhuriyet” rejimini yaşamaktaydı. “Üçüncü Cumhuriyet” de bir yanda solda “Radikal Parti” vardı ve sağda da farklı isimler taşıyan Hıristiyan demokrat partiler. Soldaki Radikal Parti’si laik cumhuriyet taraftarı öğretmen ve aydınların partisiydi. Yöneticileri de üst düzey görevlerden gelen laik cumhuriyetçi aydınlardı. Hıristiyan demokrat partiler ise laik cumhuriyete karşı papazların ve kilisenin partisiydi. Yönetici ve taraftarları kilisenin yönettiği dini okullardan geliyordu.
CHP bugün öncelikle laik cumhuriyet taraftarı bir aydın partisi. Yöneticileri profesörler, doçentler, müsteşarlar, büyük elçiler, emekli valiler. Neredeyse tek fonksiyonu kale önünde cansiperane bir siper savaşı verip laik cumhuriyet kalesine gol atılmasını engellemek. Bütün amaçları laik cumhuriyeti sahiplenip bir savunma savaşı vermek. Yani topyekün kale önünde kümelenmişler ve savunma yapıyorlar. Ama herkes bilir ki hücum etmeden savaş kazanılmaz.
Oysa savaş kazanmak yalnız rakip sahaya girmekle olmaz. Seçimlerde halk ekmek parasını savunanları mükafatlandırır. Bunun için de büyük ekonomik projeler hayal etmek ve bunları icraata geçirmek gerekir. CHP ise bırakın büyük ekonomik projeleri hayal etmeyi, sağ partinin ekonomik projelerine hep “hayır!” demekle ün yapıyor. Ve böylece seçimleri de kaybediyor.
Türkiye’de dev ekonomik projelere sahip çıkan Avrupa Birliği türü modern sol partilere şiddetle ihtiyaç var. Ama bunun için CHP koltuğunda ki yöneticilerin bu modern görüşteki icraatçı insanlara kapılarını açması gerekiyor. Tabii hedeflerinde hala iktidar olmak arzusu kalmışsa…
